Warm en dichtbij.

 
 marianne  Blog december 2019

 
 Tekst:
 Marianne Wendt

_______________________________________

Toeslagen uit het lood

Fatma wordt gefilmd in haar niet zo grote, maar wel gezellige huiskamer. Een jonge vrouw die met haar bruine ogen bedrukt de camera in kijkt. Op de achtergrond zie je haar twee kinderen. Fatma is klant bij een gastouderbureau, dat door het speciale fraudeteam wordt verdacht. Vanwege deze verdenking zette de Belastingdienst de kinderopvangtoeslag van Fatma stop om vervolgens ook al de verstrekte toeslagen terug te vorderen. Geld dat Fatma niet heeft. Nu blijkt dat de stopzettingen én de terugvorderingen onterecht zijn, zie je het leed over dit onrecht in haar ogen. En met haar vraag ik me af: hoe heeft het zover kunnen komen?

Het begint als de Belastingdienst onder vuur komt door de bulgarenfraude. Dat schiet de politiek in het verkeerde keelgat, waar op dat moment een klimaat heerst van ‘zero tolerance’ en harde aanpak van fraudeurs. Pieter Omtzigt eist een snelle aanpak van de fraudeurs want – zo stelt ook Wouter Koolmees in het vragenuur – ‘er wordt nog steeds massaal gefraudeerd’. De politiek besluit tot strenge wetgeving met hoge boetes. Daarnaast moet de staatssecretaris van Financiën iedere twee maanden een rapportage aan de Tweede Kamer sturen over de voortgang en de inzet van de Belastingdienst op fraudebestrijding.

Loyale topambtenaren – gevoelig voor dit politieke klimaat – gaan met een vergrootglas op zoek naar fraudegevallen en maken beleid om fraudeurs hard aan te pakken. Zo ontstaat ‘institutionele vooringenomenheid’. Ouders worden door Toeslagen behandeld als fraudeurs. Niet op basis van het daadwerkelijk gedrag van de ouders, maar omdat hun gastouderbureau door het speciale fraudeteam wordt onderzocht. Omdat de verdenking niet is gebaseerd op daadwerkelijk gedrag, kunnen de ouders zich hiertegen ook niet verweren.

Hierbij krijgen toeslagmedewerkers instructies van bovenaf, zonder uitleg over de achtergrond en de bedoeling. Instructies die – zo blijkt nu – bij elkaar leiden tot veel leed bij onschuldige ouders. Dit leed is niet bedoeld, maar een optelsom van opgesplitste activiteiten. Dit kon gebeuren doordat het hele toeslagenproces productiegestuurd is, waarbij de medewerkers maar een enkel klein onderdeel uitvoeren en overzien. Zodoende ontgaat hen de financiële nachtmerrie waar de gedupeerde ouders in terechtkomen.

Kortom: een dolgedraaide politiek slaat met behulp van loyale topambtenaren heel Toeslagen uit het lood. Dus ben ik benieuwd hoe de politiek en de topambtenaren hierop reageren?

Dat valt eerlijk gezegd niet mee. Ik zie namelijk een reactie van de staatssecretaris die voorbijgaat aan de politieke rol. Ik zie een SG die per maart vertrekt. En ik zie een blog van de DG, die voorbijgaat aan het menselijk leed, hierbij aangevend dat we vooral moeten kijken hoe we het beter moeten doen. Pardon: we?

Niet wij, de medewerkers, moeten het beter doen, maar zij, de politiek en hun loyale topambtenaren, moeten het beter doen.



Marianne Wendt